Travmatik Yas Nedir?

travmatik yas psikoloji bloğu

Yas Nedir?

Yas; sevilen bir kişinin kaybı ile ortaya çıkan duygusal, bilişsel, davranışsal, bedensel ve sosyal alanlarda ciddi değişikliğe sebep olan, herkesin yaşadığı bir durumdur. (kaçınılmaz ve normal bir yaşantı olsa da izlenmesi gereken bir durumdur). Kayıp neticesinde insanların yaşamış oldukları duygu durumları ve travmatik yas sürecine fark edilmeden nasıl geçildiği düşünülmektedir.

Büyük stres yaratan bir olay yaşayan bireyler, bu olayda bir yakınını kaybettiğinde yaşamış olduğu olayın etkilerinin yanı sıra bir de kaybedilen kişinin yası ile mücadele eder.

Yaşanan kayıplardan sonra kişilerde görülen bu tepkilere yas denir. Bu tepki kayıp yaşamış olan herkeste meydana gelir ama verilen tepkiler kişiler ve kültürler arasında farklılık gösterebilir.Değer verilen bir kişiyi veya malı kaybettikten sonra ilk tepki şok olmadır. Kişi duygularını hissetmez, şaşırır, olayları anlayamaz ve inanmaz. Anlamaya başladığında ağlayarak yas tutmasürecine girer.

Yemek yiyemez, uyuyamaz ve yalnız kalmak ister. Çevresine karşı ilgi isteği azalmış ve dikkatini toparlaması güçleşmiştir, uyku düzeni bozulmuştur ve kaybedilen kişi veya nesne, yaşanan olay rüyalarda canlanabilir. Kaybedilen kişinin acısı ile bireyler kendilerini suçlayabilirler.Travmatik yas tepkisi içinde olayı kabul etmeme, olayın yaşanmadığını söyleme ve kaybedilen kişinin ölmediği, yaşadığı düşüncesi gelişebilir.

Kaybedilen kişiye karşı yüklenen anlam çok artabilir ki yas tutan, ölen kişinin ona seslendiğini düşünebilir ve onu görebilir.Uyandıktan sonra veya rüya görürken yaşadığı görülen kişinin gerçekte öldüğü anlaşıldığı andan itibaren, kişi kendini sert bir kayaya çarpmış gibi hissedebilir.  Travmatik olaydan sonra olan rüyalar genelde kabuslar şeklinde olabilir, korku, umutsuzluk ve çaresizlik duygularıyla travma anı tekrar yaşanabilmektedir.

Olayın ardından kaybedilen kişinin bedeninin bulunamamış veya teşhis edilememiş olması, ailelerinin sevdiklerinin ne durumda olduklarını ve yaşayıp yaşamadığını bilmedikleri, ölmüşse de fazla acıya maruz kalmış olabileceği düşüncesi yas sürecinin uzamasına sebep olabilir. Travmatik yas süreci aslında burda kendini yavaş yavaş gösterir.

Yaşanılan zor durumlar için gelenekler için uygun olan durumlar gereği ölen kişi için cenaze töreni yapılır ve bu ritüeller sayesinde ailenin yas süreci kolay hale getirilir ve travmatik yasa dönüşmemesi için bireylere yardımcı olunur.

Bu durum birçok temel değere işaret etmektedir genelde hayatta kalanların eskiden yüzeysel olarak ele aldıkları değerlerdir. Tanrının varlığına ilişkin artmış his/inanç, cennete gitmek üzere gerekli olduğu düşünülen dini geleneklere artmış bağlılık ve travmanın kötü sonuçlarıyla mücadele etmek zorunda kalmış birçok bireyin dini bir değişim içine girdikleri görülmektedir.

Psikolojik travmaya olumlu yönde uyum ve bilgelik, yaşamın değerini ve yaşamda önemli olan öncelikleri anlama, nasıl başarılı ilişki kurulacağını ve zorluklarla nasıl baş edileceğini bilme gibi niteliklerin bilgelikle ilişkili olduğu düşünülmektedir.

Yas tepkisinin şekli ve şiddeti, kaybın ani olup olmaması veya beklenen ölüm olup olmamasına göre değişir. Ör: Uzun süredir ağır hastalığı olan bir yakının kaybı daha kolay kabul edilebilirken deprem veya trafik kazası gibi travmatik olaylarda yas tepkisi daha şiddetli ve uzun sürebilir (travmatik, karmaşık komplike yas).

Travmatik yas da süre beklenenden uzun olabilir. Bu süre içinde kişi olayın ardından kendini öldürmek isteyebilir, gerçekle bağlantısı kopabilir, hayal görme veya gerçek olmayan sesler işitme, suçluluk, öfke görülebilir.

Kayıp ve yas yaşantısı, literatürde artmış depresyon yaşantısı ile ilişkilendirilmektedir. Komplike yas: Ölüme inanmama, öfke, yoğun özlem, kaybedilen kişiye ilişkin zihni meşgul eden düşünceler, suçluluk, kaçınma, çeşitli durumlara ve etkinliklere olan ilgi azalması, ve kimlik-rol kaybı ile karakterize edilmektedir.

Travmatik Yas Tepkileri

1) İnanmama ve Yadsıma: Kaybedilen kişinin ölümüne inanmamak. (Zihin ruh sağlığı için yaşanan şokun etkisini azaltmak için kullandığı geçici çözümdür). Cenazeye katılmak, dua etmek, kaybedilen kişinin evine yapılan ziyareti gibi gelenekler bireyin olayı kabullenmesine yardım eder. Travmatik yas tepkilerinden en önemli bölüm olarak karşımıza çıkar.

Gerçeği zaman içerisinde kabullenmeye başlasak da kaybedilen kişinin hala yanımızda gibi olduğunu hissedebiliriz. Bir yakınını kaybeden insanlar genelde o kişinin yanında olduğunu hissederler.

2) Arzu Etme: Kayıp yaşayan kişi ölen kişinin geri geleceğini düşünür ve ister. Yalnız kalma ve öfke duygusu bu süreçte çok görülür. Yaşanılan acı sebebiyle kişi isyan eder ve neden bu durumun onun başına geldiğini sorgular. Çevresindeki insanların bu durumu anlayışla karşılaması onun yaşanan duruma uyum sağlamasını kolaylaştırır. Ölüm olgusu kabul edilse bile olayın yaşandığı dönemler ve öncesi kişinin aklına gelebilir ve kişi pişmanlık yaşayabilir.

3) Çaresizlik ve Kaygı: Yaşanan kaybın kabullenilmesi ve sonuçların anlaşılır hale gelmesiyle birlikte çaresizlik, yas sürecinde önemli faktörlerdendir. Bu dönemde hissedilen kaygı sonucunda iş hayatında ve sosyal ilişkilerde sorunlar oluşabilir. Kayıp duygusu zamanla bizde ‘güçsüzlük’ duygusu oluşturur. Dünya güvenli kavramı bir anda yıkılır.

4) Ölümü Kabullenme: Sürecin ilerleyen zamanında ölüm olgusu kabul edilir. Yas tepkileri olan üzüntü, öfke, suçluluk, kaygı, korku, yalnızlık, yorgunluk, çaresizlik, uyuşma, isteksizlik, umutsuzluk gibi duygu durumları azalma gösterir. Kişi normal hayatta yaptığı işlere tekrar dönmeye başlar ve kaybolan düzenini tekrar inşa etmeye başlar.

Verilen bu 4 tepki sonucunda travmatik yas tepkileri daha detaylı olarak belirtilmektedir. Genel olarak travmatik yas tepkileri verildikten sonra bireyler kendi yaşantılarına yavaş yavaş dönmeye ve hayatlarına devam etmeye başlarlar.

E-bültene Abone Ol Merak etmeyin. Spam yapmayacağız.

İlgili Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Hızlı yorum için giriş yapın.

Başka Yazı Yok

Giriş Yap

VEYA
close

Subscribe